Ünlü Daralması

Anlam Ayrımı Bulunmuyor.

2018 yılında @freeman tarafından açılan bu başlık 4 entry ile zenginleşti ve 3329 defa ziyaret edildi.

Fotoğraflar

Fotoğraf yüklenmemiş.

Kelimelerin -yor eki alarak sahip oldukları geniş ünlülerin, dar ünlülere dönüşmesidir.

#türkçe #dil bilgisi
1 dakikada okunabilir.
Her -yor eki alan kelimede ünlü daralması olacak diye bir kural yoktur. Ünlü daralmasından emin olmanın yolu da -mek, -mak eklerini kullanmaktır.

Mesela "anlıyor" kelimesine bakarsak -yor eki mevcut. O zaman bu kelimede bir ünlü daralması olabilir. -yor ekini atıp yerine -mek ve -mak ekini getirelim. "anlımek", "anlımak" oldu. Anlamlı mı? Değil. Peki anlamlı bişeye dönüştürme şansı var mı? Evet; "anlamak". O zaman ünlü daralması var demektir. Çünkü sözcükte olması gereken geniş ünlülerden "a" harfi daralarak "ı" harfine dönüşmüş, dolayısıyla ünlü daralması vardır.

Daralma olmayan kelimede deneyelim. Kelime "içiyor" olsun. "içimek", "içimak". Anlamsız oldu. Anlamlı bir şey çıkıyor mu? "içemek", "içamak", "içömek" yok hayır olmuyor. O zaman "içiyor" sözcüğünde -yor eki olduğu halde ünlü daralması mevcut değildir.

Sınav notu: dikkat edilirse daralmaya uğramayan örnekteki kelimede de -yor eki vardı işte o ek aslında -iyor ekidir ve ekin başındaki sesli harfe de koruyucu ünlü adı verilir. Sınavlarda "hangisinde koruyucu ünlü nedeniyle ünlü daralması yoktur" şeklinde soru geldiğinde -mek -mak ile daralma olmayan ama -yor eki olan sözcüğü bulmak yeterli. Daralma olmayan -yor eki olan sözcüklerde koruyucu ünlü bulunur.

#türkçe #dil bilgisi
Olumsuzluk eki bulunan kelimelerde ünlü daralması vardır.

"başlamıyor", "bakmıyor", "olmuyor" ...
-mek -mak ekiyle sınandığında sonuç vermeyen ama ünlü daralması bulunan 5 tane düzensiz kelime mevcuttur. Bunlar da ezberlenebilir.

  • niye
  • diye - diyecek
  • yiyen - yiyecek