Dokununca Elektrik Çarpması

Anlam Ayrımı Bulunmuyor.

2017 yılında @kültürsüz dinazor tarafından açılan bu başlık 1 entry ile zenginleşti ve 11527 defa ziyaret edildi.

5 dakikada okunabilir.
Bir çoğumuzun birebir yaşamış olduğu doğa fenomenlerinden sadece bir tanesidir. Birileri ile tokalaşırken, metal bir yüzeye dokunulduğunda kısa bir elektrik çarpması hisederiz. Peki bu elektrik nereden geliyor, neden özellikle kış aylarında daha fazla bu durumla karşılaşıyoruz ve buna karşı neler yapabiliriz? Sorularını yanıtlamaya çalışalım.


Yolda yürürken uzun zamandır görmediğiniz bir arkadaşınızla karşılaşırsınız ve hasretle onunla tokalaşırken bir anda elinizden kıvılcımlar çıkar. Karşı taraf bazen bu olaydan hiç etkilenmez, bazen de iki taraf aynı anda bu gerilime maruz kalır.


Aslında burada anlatmak istediğim asıl terim elektrostatik yüklenmedir.
Sürekli hareket halinde olan biz insanlar, doğal olarak sürtünmeden dolayı elektrostatiksel yükleniriz. Bu yüklenmeyi bir şekilde topraklayamazsak; birikir ve ilk fırsatta bu yüklenme deşarj (boşalma) edilir.
Bu durumda asıl suçlu olan ayakkabılarımızdır. Çünkü; topraklamayı gerçekleştirebileceğimiz yer ile temas eden ve yere en yakın olan bölgemiz ayaklarımızdır. Ayakkabılarımızın tabanı plastikten yapılmış ise tropraklanmayı da gerçekleştirmek zordur.
Bu esnada topraklanmış bir metale veya ilekten bir maddeye dokunulduğunda binlerce ve bazen onbinlerce Volt bir anda vücudumuzdan geçerek boşalır. Buradaki elektrik akımı ve çarpılma zamanı çok düşük olduğundan, yüksek gerilim biz insanlara pek zarar vermez. Bu boşalmayı sadece rahatsız edici bir sızlama ile fark ederiz.

Kış aylarında bu durumla daha sık karşı karşıya kalırız. Özellikle ince saçlı insanlarda bu durum daha belirgin hale gelir. Bunu engellemek için şampuanınızın nem içeriğinin yüksek olduğuna dikkat edin ve fön makinesi ile kurutmak yerine, kendiliğinden kurumasına izin verin.

Bunun sebebi de havadaki nem oranından dolayıdır. Havadaki nem oranı ne kadar az ise; o kadar da zor boşalma gerçekleşir. Kış aylarında da havadaki nem oranı yaz ve bahar aylarına oranla daha düşüktür. Yani; bulunan ortam (dışarısı veya ev) yeteri kadar nemli ise; orada da sürekli olarak bir boşalma gerçekleşir ve bu durumu fark etmeyiz. Eğer nem oranı düşük ise; yükleniriz ve iletken bir yere dokunduğumuzda da ne kadar yüklendiğimizi hissederiz.
Hatta bu fenomeni elektrik hatlarında da görebiliriz. Kış aylarında yüksek gerilim hatlarında sürekli bir çıtırdı sesi duyulur. Buradaki çıtırdı da elektrostatik yükün boşalmasıdır.

"Bu elektrik çarpmaları canıma tak etti, hatta kız arkadaşımın elini her tuttuğumda sürekli elektrik çarptığı için beni terk etti." dememek için ne yapmalıyız?
Eğer yüklü olabileceğinizi düşünüyorsanız, bir metali (örneğin; tornavida) tutup, ucunu topraklanmış yüzeye dokundurun. Bunu ara ara yapmakta fayda var. Kış aylarında sentetik kumaşlardan olabildiğince kaçınmakta fayda var. Boyanmış bir metali tutmak da acı çekmeden deşarjı gerçeklestirebilir. Özellikle bir yeri tutarken elinizin ucu ile dokunmamaya özen gösterin. Çünkü; küçük bir alandan akan akım, canınızı daha çok yakabilir.

Eğer bu olay daha çok evde bir odada gerçekleşiyorsa; o odanın nem oranını arttırmak için bitkiler konulabilinir veya kış aylarında sobanın üzerine güğüm ile su, kalorifer varsa bir kaba su doldurup, kaloriferin üzerine yerleştirerek odanın nem oranı arttırılabilinir.
Sentetik kıyafetler çok çabuk yüklenebilirler. Bu yüzden de yukarıda da belirttiğim gibi olabildiğince bu tarz kıyafetler giyinmemeye özen gösterilmelidir. Bunların yerine pamuk veya doğal maddelerden yapılmıs başka kıyafetler giyinilebilinir. Bu tür doğal kıyafetleri yıkarken de yumuşatıcı kullanılmamalı.
Ayakkabılarda ise daha çok tabanı deri olan ayakkabılar tercih edilmelidir.
Özellikle otomobilden inerken, ayaklar yere değmeden önce ve ayaklar yer ile temas edene kadar otomobilin herhangi bir metal parçasına (örneğin; kapı) dokunarak inildiğinde bu durumla karşılaşılmaz veya arabanın anahtarını tutup, karoseriye dokundurmak. Bu durumda kıvılcım anahtarda oluşur, size bir şey olmaz.

Bazı halı üreticileri halıyı dokurken aralarına metal iplerde serpiştirerek dokurlar. Bu sayede yüklenmeyi de önlemiş olurlar.

Elektronik parçaları değiştirirken yüklü olup olmadığımızdan emin olmalıyız. Özellikle bilgisayar parçlarını değiştirirken; bu parçlara dokunduğumuzda bozabiliriz.

yarı iletkenler
Bu yüzden kalp pili taşıyan insanların daha dikkatli olmasında fayda var.



Görünmez olan ama hepimizin bildiği ve hisettiği bu boşalma 50 µC (mikroColoumb) yüklenme yada 500 mJ (miliJoule)´lük enerjiden itibaren başlar.

Özellikle kimyasallarla içli dışlı olan firmalarda dikkat edilmesi gerek bir durumdur. Bu ufacık olan kıvılcım bütün fabrikayı havaya uçurabilir.

Hatta petrol taşıyan kamyonlarda bunu engellemek için altlarında yere sürten iletken bir demir veya tel bulunmaktadır.


Genel olarak şu söylenebilinir. Yüzey direnci 10^9 Ohm olan ve aynı zamanda bağıl nem oranı %45 olduğunda statik yüklenme gerçekleşebilir. Tabi burada bir çok faktör de (maddenin iletkenlik özelliği, çevre ve klima şartları vs. vs.) bu hesaba dahil edilmemiştir.